Pada malam pengundian kira-kira dua minggu lalu, ketika keputusan Pilihan Raya Negeri disiarkan secara langsung, satu corak mula terserlah dengan jelas. Kerusi-kerusi majoriti Kadazan-Dusun-Murut (KDM) menunjukkan kecenderungan memihak kepada Gabungan Rakyat Sabah (GRS) atau parti dan calon yang mesra GRS, manakala hampir keseluruhan kerusi majoriti Cina pula dimenangi oleh Warisan.
Secara tradisinya, pengundi Cina sering digambarkan sebagai “penentu kerajaan” kerana sokongan mereka lazimnya memainkan peranan penting dalam menentukan pihak yang membentuk kerajaan negeri. Sebagai contoh, pada Pilihan Raya Negeri 1985/1986, pengundi Cina berpaling daripada Berjaya dan bersama pengundi KDM memilih kerajaan Parti Bersatu Sabah (PBS). Corak yang hampir sama turut berlaku pada tahun 2004, 2008 dan 2013 apabila pengundi Cina menyokong Barisan Nasional yang memerintah ketika itu.
Namun, situasi pada tahun 2020 dan 2025 memperlihatkan perubahan yang ketara. Sokongan pengundi Cina kali ini tidak lagi selari dengan kecenderungan pengundi Pribumi, sekali gus menandakan peralihan penting dalam dinamika politik Sabah. Perkembangan ini bukan sahaja mencerminkan perubahan peranan pengundi Cina dalam menentukan keputusan pilihan raya negeri, malah turut menimbulkan persoalan lebih mendalam mengenai kepercayaan politik, jangkaan pengundi serta corak pengundian komuniti Cina di Sabah.
Artikel ini akan membincangkan secara ringkas beberapa tema utama yang dipercayai telah membentuk pandangan, pertimbangan dan motivasi pengundi Cina sehingga mendorong mereka mengundi seperti yang diperlihatkan dalam pilihan raya terkini.
𝗣𝗲𝗿𝗮𝗻𝗴𝗸𝗮𝗽 𝗣𝗼𝗹𝗶𝘁𝗶𝗸 𝘆𝗮𝗻𝗴 𝗟𝗶𝗰𝗶𝗸 – 𝗛𝗶𝗽𝗲𝗿𝗯𝗼𝗹𝗮 𝗣𝗼𝗹𝗶𝘁𝗶𝗸 𝗱𝗶 𝗦𝗮𝗯𝗮𝗵:
Buku Mein Kampf pernah menghuraikan satu teori propaganda terkenal: semakin besar sesuatu pembohongan, semakin mudah ia dipercayai. Apa yang wajar ditambah ialah hakikat bahawa semakin kerap pembohongan diulang, semakin ia kelihatan benar dari semasa ke semasa. Taktik ini bertujuan membangkitkan emosi sebelum secara perlahan membentuk semula persepsi rakyat terhadap realiti.
Pendekatan sedemikian berkesan kerana, secara umum, manusia lebih cenderung kepada jawapan ringkas dan hitam-putih , ya atau tidak , berbanding penjelasan yang terperinci, bernuansa dan kompleks terhadap isu-isu yang memberi kesan langsung kepada kehidupan mereka.
Sebagai contoh, di Australia, kenaikan harga rumah sering dipersalahkan kepada pendatang yang membeli hartanah, kononnya menjadi punca kekurangan perumahan. Dalam kempen Brexit pula, Boris Johnson memaparkan dakwaan palsu pada bas kempen bahawa United Kingdom membayar £350 juta seminggu kepada Kesatuan Eropah , satu slogan yang terbukti sangat berpengaruh dalam kejayaan Brexit.
Contoh sedemikian bukan sesuatu yang luar biasa.
Dalam landskap politik Sabah, tiada pihak yang lebih lantang dan mahir memanfaatkan dakwaan besar serta janji tidak realistik selain kempen Warisan. Dari segi penyebaran dan pengulangan janji-janji sedemikian secara meluas dan konsisten, Warisan berada pada tahap yang sukar ditandingi.
Sebagai contoh, di kawasan Luyang dan Api-Api, Warisan mendakwa melalui poster dan papan iklan bahawa mereka akan memansuhkan e-Invoicing sekiranya dipilih. Hakikatnya, kuasa untuk berbuat demikian terletak di peringkat Persekutuan, bukannya di bawah bidang kuasa Kerajaan Negeri Sabah.
Dalam isu bekalan air pula, Warisan mendakwa mampu menyelesaikan gangguan dan kekurangan air dalam tempoh dua tahun ,satu dakwaan yang secara objektif tidak realistik. Selain itu, Warisan turut menjanjikan projek berskala besar seperti pembinaan sistem rel berkelajuan tinggi, pelabuhan laut dalam di Kudat serta zon ekonomi pertanian berskala besar di seluruh Sabah. Kesemuanya merupakan janji yang besar, emotif dan menarik, namun sukar dilaksanakan dalam jangka pendek mahupun sederhana.
Walaupun dibungkus sebagai janji politik, strategi maklumat dan propaganda Warisan banyak meminjam pendekatan kempen Brexit , menawarkan jawapan mudah kepada masalah kompleks tanpa penjelasan munasabah tentang kaedah pembiayaan atau pelaksanaan.
Ringkasnya, tumpuan Warisan adalah menjual idea besar untuk memenangi pilihan raya, bukan merangka dasar yang realistik dan boleh dilaksanakan.
Dalam masa yang sama, Warisan turut menyebarkan , terutamanya melalui pengulangan naratif ,gambaran bahawa kerajaan GRS bersifat pro-Semenanjung (dan oleh itu anti-MA63), gagal menyelesaikan masalah infrastruktur Sabah, serta bahawa Sabah perlu “diselamatkan”. Sekali lagi, mesej yang ringkas tetapi tidak tepat ini diulang sehingga kelihatan seolah-olah benar.
Dalam kalangan pengundi Cina, khususnya di kawasan bandar, naratif ini terbukti berkesan. Tinjauan terhadap pelbagai kumpulan WhatsApp dan platform media sosial menunjukkan beberapa sentimen utama yang mempengaruhi corak pengundian, antaranya:
- Kami sudah memberi peluang kepada GRS, kini tiba masa memberi peluang kepada Warisan
- Kami menolak parti berasaskan Semenanjung dan mahukan parti tempatan
- Warisan dilihat sebagai pejuang menentang establishment
- Warisan akan melantik Menteri Kewangan berbangsa Cina
- GRS gagal menyelesaikan masalah bekalan air
- GRS gagal menyelesaikan masalah bekalan elektrik
- GRS terlalu perlahan dan tiada kemajuan yang jelas
- Warisan dilihat lebih pro-MA63 berbanding GRS
- Warisan mempunyai visi manakala GRS dianggap membosankan
- GRS dikaitkan dengan isu rasuah
𝗗𝗼𝗺𝗶𝗻𝗮𝘀𝗶 𝗣𝗿𝗼𝗽𝗮𝗴𝗮𝗻𝗱𝗮 𝗠𝗲𝗻𝗴𝗮𝘁𝗮𝘀𝗶 𝗙𝗮𝗸𝘁𝗮:
Kesan paling ketara daripada strategi propaganda dan penggunaan media sosial Warisan ialah kemerosotan minat pengundi terhadap perbincangan isu yang bersifat terperinci, bernuansa dan berasaskan fakta. Perdebatan rasional semakin tenggelam, digantikan oleh naratif ringkas yang sarat emosi tetapi miskin penjelasan.
GRS, harus diberi pengiktirafan, memilih untuk bersikap jujur dan telus mengenai dasar serta rekod pencapaiannya. Namun, kejujuran ini kelihatan hambar dan kurang menarik apabila dibandingkan dengan janji-janji Warisan yang kelihatan ‘berkilauan’, meskipun jelas tidak realistik.
Sebagai contoh, GRS secara terbuka menjelaskan bahawa isu bekalan air dan elektrik di Sabah merupakan masalah yang bersifat generasi, sistemik dan struktural. Penyelesaiannya menuntut tempoh yang panjang ,sekurang-kurangnya lima hingga sepuluh tahun , serta memerlukan sebuah kerajaan yang stabil dan konsisten untuk melaksanakan reformasi secara berperingkat dan menyeluruh.
Namun, mesej yang jujur dan realistik ini kurang mendapat sambutan. Jauh lebih mudah dan lebih menarik dari sudut politik untuk menjanjikan penyelesaian segera, seperti yang dilakukan Warisan dengan slogan ringkas: “Beri kami dua tahun, semuanya akan selesai.”
Akibatnya, rekod tadbir urus GRS yang secara objektif lebih kukuh dan berasaskan realiti pentadbiran telah tenggelam di sebalik naratif propaganda ala Brexit yang dibawa Warisan.
Pendekatan Warisan yang mereduksi isu kompleks kepada pilihan binari , ya atau tidak, hitam atau putih ,terbukti berkesan mempengaruhi pengundi Cina di kawasan bandar. Namun begitu, strategi ini bukanlah satu-satunya faktor yang membentuk corak pengundian tersebut.
𝗞𝗲𝘀𝗮𝗻 𝗔𝗹𝗯𝗲𝗿𝘁 𝗧𝗲𝗿𝗵𝗮𝗱𝗮𝗽 𝗖𝗼𝗿𝗮𝗸 𝗣𝗲𝗻𝗴𝘂𝗻𝗱𝗶𝗮𝗻 𝗖𝗶𝗻𝗮 𝗱𝗮𝗻 𝗕𝘂𝗸𝗮𝗻 𝗖𝗶𝗻𝗮:
Seorang pemerhati politik berpendapat bahawa peralihan besar pengundi Cina kepada Warisan didorong oleh keyakinan bahawa parti itu akan membentuk kerajaan negeri secara bersendirian. Kepercayaan ini sebahagiannya dipacu oleh persepsi bahawa pendedahan dan siri video yang dikaitkan dengan Albert Teh akan menjadi faktor penentu kejatuhan kerajaan GRS. Namun, realitinya tidak berlaku sedemikian.
Di kawasan luar bandar, Albert Teh dilihat sekadar sebagai seorang lagi individu dari Semenanjung yang cuba mencampuri urusan politik Sabah. Wujud juga persepsi, dengan alasan yang munasabah, bahawa keseluruhan episod tersebut dirangka oleh pihak pembangkang berasaskan Semenanjung bagi melemahkan dan menjatuhkan kerajaan GRS. Tambahan pula, apabila Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) hanya mendakwa dua bekas Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) GRS, isu Albert Teh semakin kehilangan daya tarikan dan tidak lagi dianggap signifikan dalam kalangan pengundi luar bandar.
Sebaliknya, dalam kalangan pengundi Cina di kawasan bandar, isu ini dilihat sebagai sesuatu yang berskala besar , seolah-olah menjadi “bukti muktamad” terhadap naratif yang dibawa. Ramai yang yakin bahawa gabungan janji-janji besar Warisan serta pendedahan Albert Teh sudah memadai untuk menjatuhkan kerajaan GRS.
Atas tanggapan itu, sebahagian pengundi Cina memilih untuk mengundi Warisan kerana tidak mahu berada di pihak yang “tertinggal” sekiranya Warisan berjaya mengambil alih tampuk pemerintahan. Namun, perhitungan ini bukan sahaja tersasar, malah telah diperkukuh dan digalakkan secara aktif melalui propaganda politik Warisan.
𝗞𝗲𝗿𝗮𝗷𝗮𝗮𝗻 𝗨𝗻𝘁𝘂𝗸 𝗦𝗲𝗺𝘂𝗮:
Kesimpulannya, dalam PRN-17, sebahagian besar pengundi Cina dilihat lebih cenderung memilih fiksyen berbanding fakta, janji berani berbanding sasaran realistik, jawapan mudah berbanding analisis mendalam, serta propaganda berbanding rekod tadbir urus yang terbukti. Natijahnya, landskap politik Sabah sekali lagi terbelah mengikut garis etnik ,suatu keadaan yang tidak sihat dan perlu ditangani dengan berhemah.
Kerajaan GRS kini wajar menumpukan sepenuh perhatian kepada pelaksanaan dasar secara menyeluruh dan inklusif, tanpa mengira kawasan yang menerima manfaat, sama ada kawasan majoriti Cina yang berada di pihak pembangkang mahupun sebaliknya. Pengiktirafan Sijil Peperiksaan Bersepadu (UEC) di peringkat negeri merupakan langkah pra-pilihan raya yang positif; namun kejayaan sebenar bergantung kepada susulan yang konkrit, khususnya dalam penambahbaikan bekalan air, elektrik, sistem perparitan, jalan raya dan infrastruktur secara keseluruhan.
Dalam masa yang sama, pengundi juga perlu menunjukkan kematangan politik dan tahap penglibatan sivik yang lebih tinggi. Adalah lebih membina untuk memahami masalah serta bekerjasama dengan kerajaan bagi mencari penyelesaian, daripada terus berada di pinggir sambil menolak atau mengkritik setiap usaha pembaharuan.
Sabah memerlukan dasar yang berpijak di bumi nyata dan penyelesaian yang boleh dilaksanakan ,bukan janji ala Brexit atau dakwaan palsu yang mempesonakan tetapi kosong daripada realiti.
*𝑨𝒓𝒕𝒊𝒌𝒆𝒍 𝒃𝒆𝒓𝒕𝒂𝒋𝒖𝒌 “𝑷𝒆𝒏𝒈𝒖𝒏𝒅𝒊 𝑷𝒓𝒊𝒃𝒖𝒎𝒊 𝒄𝒆𝒏𝒅𝒆𝒓𝒖𝒏𝒈 𝒌𝒆𝒑𝒂𝒅𝒂 𝑮𝑹𝑺, 𝒑𝒆𝒏𝒈𝒖𝒏𝒅𝒊 𝑪𝒊𝒏𝒂 𝒎𝒆𝒎𝒊𝒉𝒂𝒌 𝒌𝒆𝒑𝒂𝒅𝒂 𝑾𝒂𝒓𝒊𝒔𝒂𝒏” 𝒎𝒆𝒓𝒖𝒑𝒂𝒌𝒂𝒏 𝒕𝒆𝒓𝒋𝒆𝒎𝒂𝒉𝒂𝒏 𝒅𝒂𝒍𝒂𝒎 𝑩𝒂𝒉𝒂𝒔𝒂 𝑴𝒂𝒍𝒂𝒚𝒔𝒊𝒂 𝒅𝒂𝒓𝒊𝒑𝒂𝒅𝒂 𝒂𝒓𝒕𝒊𝒌𝒆𝒍 𝒂𝒔𝒂𝒍 𝒃𝒆𝒓𝒋𝒖𝒅𝒖𝒍 “𝑵𝒂𝒕𝒊𝒗𝒆𝒔 𝒎𝒐𝒔𝒕𝒍𝒚 𝒔𝒘𝒖𝒏𝒈 𝒕𝒐 𝑮𝑹𝑺 𝒘𝒉𝒊𝒍𝒆 𝑪𝒉𝒊𝒏𝒆𝒔𝒆, 𝑾𝒂𝒓𝒊𝒔𝒂𝒏”, 𝒚𝒂𝒏𝒈 𝒅𝒊𝒕𝒖𝒍𝒊𝒔 𝒐𝒍𝒆𝒉 𝑻𝒆𝒏𝒈𝒌𝒖 𝑭𝒖𝒂𝒅 𝒅𝒂𝒏 𝒅𝒊𝒕𝒆𝒓𝒃𝒊𝒕𝒌𝒂𝒏 𝒐𝒍𝒆𝒉 𝑫𝒂𝒊𝒍𝒚 𝑬𝒙𝒑𝒓𝒆𝒔𝒔.
𝑻𝒆𝒏𝒈𝒌𝒖 𝑭𝒖𝒂𝒅 𝒊𝒂𝒍𝒂𝒉 𝒔𝒆𝒐𝒓𝒂𝒏𝒈 𝒑𝒆𝒈𝒖𝒂𝒎 𝒌𝒂𝒏𝒂𝒏 𝒚𝒂𝒏𝒈 𝒎𝒆𝒏𝒈𝒌𝒉𝒖𝒔𝒖𝒔 𝒅𝒂𝒍𝒂𝒎 𝒃𝒊𝒅𝒂𝒏𝒈 𝒖𝒏𝒅𝒂𝒏𝒈-𝒖𝒏𝒅𝒂𝒏𝒈 𝒌𝒐𝒎𝒆𝒓𝒔𝒊𝒂𝒍 𝒅𝒂𝒏 𝒖𝒏𝒅𝒂𝒏𝒈-𝒖𝒏𝒅𝒂𝒏𝒈 𝒂𝒘𝒂𝒎, 𝒔𝒆𝒓𝒕𝒂 𝒎𝒆𝒎𝒑𝒖𝒏𝒚𝒂𝒊 𝒑𝒆𝒏𝒈𝒂𝒍𝒂𝒎𝒂𝒏 𝒍𝒖𝒂𝒔 𝒔𝒆𝒃𝒂𝒈𝒂𝒊 𝒑𝒆𝒏𝒂𝒔𝒊𝒉𝒂𝒕 𝒖𝒏𝒅𝒂𝒏𝒈-𝒖𝒏𝒅𝒂𝒏𝒈 𝒌𝒆𝒑𝒂𝒅𝒂 𝑲𝒆𝒓𝒂𝒋𝒂𝒂𝒏 𝑵𝒆𝒈𝒆𝒓𝒊 𝑺𝒂𝒃𝒂𝒉 𝒅𝒂𝒍𝒂𝒎 𝒑𝒆𝒍𝒃𝒂𝒈𝒂𝒊 𝒌𝒆𝒔 𝒃𝒆𝒓𝒑𝒓𝒐𝒇𝒊𝒍 𝒕𝒊𝒏𝒈𝒈𝒊 𝒅𝒂𝒏 𝒌𝒐𝒎𝒑𝒍𝒆𝒌𝒔.
𝑷𝒂𝒅𝒂 𝒕𝒂𝒉𝒖𝒏 2021, 𝒃𝒆𝒍𝒊𝒂𝒖 𝒕𝒆𝒍𝒂𝒉 𝒅𝒊𝒍𝒂𝒏𝒕𝒊𝒌 𝒔𝒆𝒃𝒂𝒈𝒂𝒊 𝒂𝒉𝒍𝒊 𝑷𝒂𝒔𝒖𝒌𝒂𝒏 𝑷𝒆𝒕𝒖𝒈𝒂𝒔 𝑲𝒉𝒂𝒔 𝑲𝒆𝒓𝒂𝒋𝒂𝒂𝒏 𝑷𝒆𝒓𝒔𝒆𝒌𝒖𝒕𝒖𝒂𝒏 𝒚𝒂𝒏𝒈 𝒅𝒊𝒕𝒖𝒈𝒂𝒔𝒌𝒂𝒏 𝒖𝒏𝒕𝒖𝒌 𝒎𝒆𝒏𝒈𝒌𝒂𝒋𝒊 𝒊𝒔𝒖-𝒊𝒔𝒖 𝒑𝒆𝒓𝒖𝒏𝒅𝒂𝒏𝒈𝒂𝒏 𝒃𝒆𝒓𝒌𝒂𝒊𝒕𝒂𝒏 𝒌𝒆𝒅𝒂𝒖𝒍𝒂𝒕𝒂𝒏 𝑩𝒂𝒕𝒖 𝑷𝒖𝒕𝒆𝒉, 𝑴𝒊𝒅𝒅𝒍𝒆 𝑹𝒐𝒄𝒌𝒔 𝒅𝒂𝒏 𝑺𝒐𝒖𝒕𝒉 𝑳𝒆𝒅𝒈𝒆. 𝑷𝒆𝒍𝒂𝒏𝒕𝒊𝒌𝒂𝒏 𝒕𝒆𝒓𝒔𝒆𝒃𝒖𝒕 𝒎𝒆𝒏𝒄𝒆𝒓𝒎𝒊𝒏𝒌𝒂𝒏 𝒕𝒂𝒉𝒂𝒑 𝒌𝒆𝒑𝒆𝒓𝒄𝒂𝒚𝒂𝒂𝒏 𝒔𝒆𝒓𝒕𝒂 𝒌𝒆𝒑𝒂𝒌𝒂𝒓𝒂𝒏 𝒃𝒆𝒍𝒊𝒂𝒖 𝒅𝒂𝒍𝒂𝒎 𝒎𝒆𝒏𝒂𝒏𝒈𝒂𝒏𝒊 𝒊𝒔𝒖 𝒑𝒆𝒓𝒍𝒆𝒎𝒃𝒂𝒈𝒂𝒂𝒏 𝒅𝒂𝒏 𝒌𝒆𝒅𝒂𝒖𝒍𝒂𝒕𝒂𝒏 𝒏𝒆𝒈𝒂𝒓𝒂.
𝑺𝒆𝒕𝒆𝒓𝒖𝒔𝒏𝒚𝒂 𝒑𝒂𝒅𝒂 𝒕𝒂𝒉𝒖𝒏 2022, 𝑻𝒆𝒏𝒈𝒌𝒖 𝑭𝒖𝒂𝒅 𝒔𝒆𝒌𝒂𝒍𝒊 𝒍𝒂𝒈𝒊 𝒅𝒊𝒃𝒆𝒓𝒊 𝒌𝒆𝒑𝒆𝒓𝒄𝒂𝒚𝒂𝒂𝒏 𝒂𝒑𝒂𝒃𝒊𝒍𝒂 𝒅𝒊𝒍𝒂𝒏𝒕𝒊𝒌 𝒌𝒆 𝒅𝒂𝒍𝒂𝒎 𝑷𝒂𝒔𝒖𝒌𝒂𝒏 𝑷𝒆𝒕𝒖𝒈𝒂𝒔 𝑲𝒉𝒂𝒔 𝑲𝒆𝒓𝒂𝒋𝒂𝒂𝒏 𝑷𝒆𝒓𝒔𝒆𝒌𝒖𝒕𝒖𝒂𝒏 𝒚𝒂𝒏𝒈 𝒃𝒆𝒓𝒕𝒂𝒏𝒈𝒈𝒖𝒏𝒈𝒋𝒂𝒘𝒂𝒃 𝒎𝒆𝒏𝒆𝒏𝒕𝒂𝒏𝒈 𝒕𝒖𝒏𝒕𝒖𝒕𝒂𝒏 𝒚𝒂𝒏𝒈 𝒅𝒊𝒌𝒆𝒎𝒖𝒌𝒂𝒌𝒂𝒏 𝒐𝒍𝒆𝒉 𝒑𝒊𝒉𝒂𝒌 𝒚𝒂𝒏𝒈 𝒎𝒆𝒏𝒅𝒂𝒌𝒘𝒂 𝒔𝒆𝒃𝒂𝒈𝒂𝒊 𝒘𝒂𝒓𝒊𝒔 𝑺𝒖𝒍𝒕𝒂𝒏 𝑺𝒖𝒍𝒖 𝒕𝒆𝒓𝒉𝒂𝒅𝒂𝒑 𝑴𝒂𝒍𝒂𝒚𝒔𝒊𝒂.
𝑺𝒆𝒃𝒆𝒍𝒖𝒎 𝒎𝒆𝒏𝒖𝒃𝒖𝒉𝒌𝒂𝒏 𝒇𝒊𝒓𝒎𝒂 𝒈𝒖𝒂𝒎𝒂𝒏𝒏𝒚𝒂 𝒔𝒆𝒏𝒅𝒊𝒓𝒊, 𝒃𝒆𝒍𝒊𝒂𝒖 𝒕𝒖𝒓𝒖𝒕 𝒃𝒆𝒓𝒌𝒉𝒊𝒅𝒎𝒂𝒕 𝒔𝒆𝒃𝒂𝒈𝒂𝒊 𝒑𝒆𝒏𝒈𝒂𝒓𝒂𝒉 𝒔𝒆𝒃𝒖𝒂𝒉 𝒔𝒚𝒂𝒓𝒊𝒌𝒂𝒕 𝒕𝒆𝒓𝒔𝒆𝒏𝒂𝒓𝒂𝒊 𝒂𝒘𝒂𝒎 𝒅𝒂𝒏 𝒕𝒆𝒓𝒍𝒊𝒃𝒂𝒕 𝒔𝒆𝒄𝒂𝒓𝒂 𝒂𝒌𝒕𝒊𝒇 𝒅𝒂𝒍𝒂𝒎 𝒔𝒆𝒌𝒕𝒐𝒓 𝒌𝒐𝒓𝒑𝒐𝒓𝒂𝒕, 𝒔𝒆𝒌𝒂𝒍𝒊 𝒈𝒖𝒔 𝒎𝒆𝒍𝒆𝒏𝒈𝒌𝒂𝒑𝒌𝒂𝒏 𝒍𝒂𝒕𝒂𝒓 𝒑𝒓𝒐𝒇𝒆𝒔𝒊𝒐𝒏𝒂𝒍𝒏𝒚𝒂 𝒅𝒆𝒏𝒈𝒂𝒏 𝒑𝒆𝒏𝒈𝒂𝒍𝒂𝒎𝒂𝒏 𝒑𝒆𝒓𝒖𝒏𝒅𝒂𝒏𝒈𝒂𝒏 𝒅𝒂𝒏 𝒌𝒐𝒎𝒆𝒓𝒔𝒊𝒂𝒍 𝒚𝒂𝒏𝒈 𝒎𝒆𝒏𝒚𝒆𝒍𝒖𝒓𝒖𝒉.